Niektóre dzieci wchodzą na plac zabaw i po dwóch minutach mają nowego kolegę. Inne stoją z boku, nie wiedząc, jak się przyłączyć – albo próbują, ale zawsze „nie tak”: wchodzą w słowo, zabierają zabawkę, nie rozumieją, czemu inne dzieci się obraziły. Dla rodzica to bywa bolesne do oglądania, zwłaszcza gdy wie, że jego dziecko ma dobre serce i naprawdę chce mieć przyjaciół.

Właśnie takim dzieciom pomaga trening umiejętności społecznych, w skrócie TUS. Kluczowa myśl jest prosta i pocieszająca: umiejętności społecznych, podobnie jak czytania, można się nauczyć – krok po kroku, w bezpiecznych warunkach.

Czym jest TUS

Trening umiejętności społecznych to zwykle zajęcia grupowe, na których dzieci uczą się wprost tego, co wielu rówieśnikom przychodzi samo. Chodzi o konkretne, „rozłożone na czynniki” umiejętności, na przykład:

• rozpoznawanie i nazywanie emocji – swoich i cudzych,
• rozpoczynanie i podtrzymywanie rozmowy,
• współpracę, czekanie na swoją kolej, dzielenie się,
• radzenie sobie z przegraną i krytyką,
• rozwiązywanie konfliktów bez agresji,
• rozumienie „niepisanych zasad”: dystansu, tonu głosu, sygnałów, że ktoś nie ma ochoty na rozmowę.

To, co dla części dzieci jest oczywiste, dla innych bywa jak nieznany język – i TUS uczy tego języka w sposób uporządkowany i przyjazny.

Dla jakich dzieci jest TUS

Tu pojawia się najczęstsze nieporozumienie: że TUS jest „tylko dla dzieci z autyzmem”. To nieprawda. Owszem, bardzo pomaga dzieciom w spektrum autyzmu, ale krąg dzieci, które na nim korzystają, jest znacznie szerszy:

• Dzieci z ADHD – impulsywne w grupie, mające trudność z czekaniem, wchodzące w słowo.
• Dzieci nieśmiałe i lękowe – które wycofują się z kontaktów, choć bardzo chcą je nawiązywać.
• Dzieci z trudnościami w regulacji emocji – reagujące wybuchem, gdy coś idzie nie po ich myśli.
• Dzieci wykluczane lub izolowane – którym trudno znaleźć i utrzymać przyjaźnie.
• Dzieci, które źle „odczytują” sytuacje społeczne – nie zauważają sygnałów, mylnie interpretują intencje innych.
• Dzieci rozwijające się typowo – które po prostu potrzebują wsparcia w konkretnym obszarze, np. w radzeniu sobie z przegraną.

Innymi słowy: TUS nie jest „dla dzieci z jakąś diagnozą”, lecz dla każdego dziecka, któremu relacje z rówieśnikami sprawiają trudność.

Jak wyglądają zajęcia

TUS prowadzi się zwykle w małej grupie dzieci o zbliżonym wieku i podobnym poziomie trudności – bo umiejętności społecznych, z natury rzeczy, nie da się ćwiczyć w pojedynkę. Grupa jest tu głównym „narzędziem”: to w niej dziecko może bezpiecznie przećwiczyć rozmowę, konflikt czy współpracę.

Na zajęciach dużo się dzieje: scenki i odgrywanie ról, gry, ćwiczenia, rozmowy o emocjach. Dzieci dostają natychmiastową, życzliwą informację zwrotną i ćwiczą konkretne sytuacje tak długo, aż staną się łatwiejsze. Ważnym elementem jest przenoszenie umiejętności do prawdziwego życia – dlatego dobrze działająca współpraca z rodzicami (a czasem szkołą) jest częścią procesu.

Warto wiedzieć, że TUS to trening, a nie „szybka naprawa”. Efekty budują się stopniowo, a najlepiej utrwalają się wtedy, gdy dziecko ma okazję ćwiczyć nowe umiejętności także poza zajęciami.

Co możesz zrobić w domu

Domowe wsparcie wzmacnia to, czego dziecko uczy się na zajęciach.

• Nazywaj emocje – swoje i dziecka. „Widzę, że się zezłościłeś, bo przegrałeś” uczy rozpoznawania uczuć.
• Grajcie w gry planszowe. To naturalny trening czekania na swoją kolej, trzymania się zasad i znoszenia przegranej.
• Twórzcie okazje do kontaktu. Spotkania w małym gronie bywają łatwiejsze niż duże, głośne grupy.
• Ćwiczcie trudne sytuacje na spokojnie. Możecie „przećwiczyć” w domu, jak przyłączyć się do zabawy albo jak poprosić o coś kolegę.
• Nie chroń dziecka przed każdą trudnością społeczną. Drobne, bezpieczne wyzwania to okazja do nauki, a nie zagrożenie.

Kiedy warto rozważyć TUS

Warto pomyśleć o treningu, gdy dziecko ma trudność z nawiązywaniem lub utrzymaniem przyjaźni, często wchodzi w konflikty, bywa wykluczane, jest impulsywne w kontaktach albo myli się w odczytywaniu sytuacji społecznych. To nie znaczy, że „coś jest z nim nie tak” – to znaczy, że pewnych umiejętności można mu po prostu douczyć, zanim kolejne nieporozumienia podkopią jego pewność siebie.

Wsparcie w Poradni Przystań

Jeśli relacje z rówieśnikami są dla Twojego dziecka źródłem trudności i zniechęcenia, trening umiejętności społecznych bywa jednym z najbardziej praktycznych rodzajów wsparcia. W Poradni Przystań na warszawskiej Białołęce prowadzimy zajęcia TUS w małych grupach, w bezpiecznej atmosferze, w ścisłej współpracy z rodzicami. Więcej znajdziesz na stronie oferty treningu umiejętności społecznych. Zadzwoń i opowiedz, co obserwujesz – pomożemy dobrać odpowiednią formę wsparcia.