Dziecko pilnie ćwiczy czytanie, a mimo to przekręca słowa, gubi końcówki i myli podobnie brzmiące głoski. W dyktandzie pisze „domek” jako „tomek”, na lekcji „nie słyszy” poleceń, choć badanie słuchu wyszło prawidłowo. Nauczyciel mówi, że trzeba więcej czytać, a ty widzisz, ile wysiłku kosztuje każda strona.

Często nie chodzi tu o lenistwo ani brak zdolności. Czasem trudność leży głębiej: w tym, jak mózg odbiera i porządkuje dźwięki, obrazy i ruch. Właśnie na tym poziomie pracuje trening Warnkego. Wyjaśniamy, czym jest, komu może pomóc i czego można się po nim realnie spodziewać.

Czym jest trening Warnkego

To metoda opracowana przez niemieckiego specjalistę Freda Warnkego. Wychodzi z założenia, że sprawne czytanie, pisanie i rozumienie mowy wymagają wielu „podstawowych” umiejętności, z których zwykle nie zdajemy sobie sprawy: szybkiego rozróżniania dźwięków, ustalania ich kolejności, lokalizowania, skąd dochodzi głos, czy współpracy oka i ręki. Nazywa się je funkcjami centralnego przetwarzania (czasem mówi się też o funkcjach niskiego poziomu).

Jeśli któraś z tych funkcji działa wolniej lub mniej precyzyjnie, dziecko może mieć kłopot z nauką czytania i pisania, choć ma dobry słuch, wzrok i inteligencję. Trening Warnkego polega na systematycznym ćwiczeniu tych funkcji, aż zaczną działać sprawniej i bardziej automatycznie.

Jakie umiejętności ćwiczy

Przed rozpoczęciem zajęć specjalista sprawdza, które funkcje wymagają wsparcia. Bada między innymi:

• Próg kolejności słuchowej i wzrokowej, czyli jak szybko dziecko rozpoznaje, który z dwóch bodźców pojawił się pierwszy. To ważne na przykład przy odróżnianiu kolejnych głosek w słowie.
• Słyszenie kierunkowe, czyli rozpoznawanie, z której strony dochodzi dźwięk.
• Różnicowanie wysokości dźwięków, przydatne przy odczytywaniu intonacji i akcentu.
• Rozpoznawanie wzorców czasowych i dźwiękowych, czyli zapamiętywanie krótkich sekwencji.
• Czas reakcji z wyborem, czyli jak szybko dziecko podejmuje prostą decyzję.
• Synchronizację ruchu z rytmem oraz koordynację oko–ręka.

Na tej podstawie terapeuta układa indywidualny plan ćwiczeń.

Dla kogo jest trening Warnkego

Metodę stosuje się najczęściej u dzieci w wieku szkolnym, ale korzystają z niej także nastolatki i dorośli. Warto ją rozważyć, gdy dziecko ma:

• trudności w czytaniu i pisaniu, w tym objawy dysleksji;
• zaburzenia przetwarzania słuchowego, czyli trudności z rozumieniem mowy mimo prawidłowego słuchu, szczególnie w hałasie;
• kłopot z zapamiętywaniem poleceń słownych i ich kolejności;
• trudności z koncentracją podczas słuchania;
• problem z odróżnianiem podobnie brzmiących głosek, np. „b” i „p”, „d” i „t”.

Trening Warnkego nie jest metodą „na wszystko”. Najlepiej sprawdza się jako część szerszego wsparcia, na przykład razem z terapią pedagogiczną lub logopedyczną. O tym, czy ma sens w przypadku twojego dziecka, decyduje specjalista po diagnozie.

Sygnały, że warto sprawdzić przetwarzanie słuchowe

• Dziecko często prosi o powtórzenie, mówi „co?”, choć badanie słuchu jest w normie.
• Gorzej rozumie mowę w hałasie, np. w klasie, na stołówce, w grupie rówieśników.
• Szybko się męczy przy słuchaniu, „wyłącza się” podczas dłuższych wypowiedzi.
• Myli podobne głoski przy czytaniu i pisaniu ze słuchu.
• Ma trudność z nauką wierszyków, piosenek i rytmów.
• Czyta wolno, z wysiłkiem, gubi się w dłuższych słowach.

Pojedyncze sygnały nie przesądzają o niczym, ale jeśli widzisz kilka z nich przez dłuższy czas, warto skonsultować się ze specjalistą. Wcześniej dobrze jest wykluczyć problem ze słuchem u laryngologa lub audiologa.

Jak wygląda trening krok po kroku

Diagnoza

Pierwsze spotkanie trwa zwykle około godziny. Dziecko wykonuje proste zadania na specjalnych urządzeniach: słucha dźwięków w słuchawkach, reaguje na światełka, wystukuje rytm. Dla większości dzieci wygląda to jak gra. Wynik pokazuje, które funkcje działają sprawnie, a które warto ćwiczyć.

Ćwiczenia w gabinecie

Zajęcia odbywają się regularnie, zwykle raz lub dwa razy w tygodniu. Dziecko ćwiczy na urządzeniach, które stopniowo podnoszą poziom trudności. Ważną częścią jest tzw. trening lateralny: dziecko czyta na głos przez słuchawki, a jego własny głos „przeskakuje” między lewym a prawym uchem. Ma to wspierać współpracę obu półkul mózgu podczas czytania.

Ćwiczenia w domu

Skuteczność treningu w dużej mierze zależy od regularności. Dlatego zwykle zaleca się także krótkie, codzienne ćwiczenia w domu, trwające kilkanaście minut. Całość trwa najczęściej od dwóch do kilku miesięcy, a postępy sprawdza się kolejnym pomiarem.

Czego można się spodziewać

Wiele rodzin zauważa, że dziecko szybciej i płynniej czyta, rzadziej myli głoski i lepiej radzi sobie z poleceniami. Warto jednak podejść do metody realistycznie. Badania naukowe nad treningiem Warnkego są ograniczone, a efekty różnią się między dziećmi. Trening nie „leczy” dysleksji i nie zastąpi nauki czytania ani terapii pedagogicznej. Może natomiast przygotować grunt, dzięki któremu te działania przynoszą lepsze efekty.

Co możesz zrobić w domu

Niezależnie od tego, czy dziecko zacznie trening, możesz wspierać jego słuchanie i czytanie na co dzień:

• Zadbaj o ciszę przy odrabianiu lekcji. Wyłączony telewizor i radio to dla dziecka z trudnościami w przetwarzaniu słuchowym ogromna różnica.
• Mów krótko i patrz na dziecko. Jedno polecenie naraz, wypowiedziane twarzą w twarz, jest łatwiejsze niż trzy krzyknięte z drugiego pokoju.
• Bawcie się rytmem. Wyklaskiwanie sylab, wystukiwanie rytmów, śpiewanie piosenek to naturalny trening słuchu.
• Grajcie w gry słuchowe. „Co to za dźwięk?”, szukanie słów na daną głoskę, rymowanki.
• Czytajcie razem, krótko i codziennie. Dziesięć minut każdego dnia daje więcej niż godzina raz w tygodniu.
• Doceniaj wysiłek, a nie tylko wynik. Dziecko, które zmaga się z czytaniem, łatwo traci wiarę w siebie.

Trening Warnkego w Poradni Przystań

Jeśli zastanawiasz się, czy trudności twojego dziecka z czytaniem, pisaniem lub słuchaniem mogą mieć związek z przetwarzaniem słuchowym, zacznij od diagnozy. W Poradni Przystań na warszawskiej Białołęce prowadzimy trening Warnkego i pomagamy ocenić, czy jest to dobre rozwiązanie dla twojego dziecka. Więcej informacji znajdziesz na stronie treningu Warnkego. Jeśli podejrzewasz dysleksję, zajrzyj też do artykułu o wczesnych sygnałach dysleksji. Możesz też po prostu zadzwonić i opisać, co cię niepokoi.