Lampki, kolędy, zapach pierniczków, stół pełen potraw i dom pełen bliskich. Dla wielu dzieci święta to najpiękniejszy czas w roku. Dla niektórych, zwłaszcza tych, które silnie reagują na bodźce, są w spektrum autyzmu lub mają ADHD, to także najtrudniejsze dni: zmiana rytmu, hałas, tłum, nowe smaki i przytulanie przez ciocie, których nie widziały od roku. Wieczór kończy się płaczem albo wybuchem, a ty wracasz do domu z poczuciem winy.

Nie da się zaplanować idealnych świąt, ale można sprawić, że będą dla dziecka i całej rodziny łagodniejsze. Zebraliśmy wskazówki, które sprawdzają się w wielu domach.

Dlaczego święta bywają dla dziecka trudne

Dzieci wrażliwe na bodźce szybciej się przeciążają, bo hałas, światła, zapachy, dotyk i ruch docierają do nich z większą siłą. Dla wielu dzieci w spektrum autyzmu ogromne znaczenie ma przewidywalność, a święta wywracają codzienny plan do góry nogami. Dzieci z ADHD często łatwo się nakręcają i trudniej im się potem wyciszyć.

Gdy bodźców jest za dużo, mogą pojawić się płacz, złość, ucieczka, zamknięcie się w sobie albo nagły wybuch. Zwykle nie jest to „rozpieszczenie” ani złośliwość, tylko sygnał, że dziecko nie radzi sobie z nadmiarem wrażeń.

Przygotuj dziecko na to, co się wydarzy

• Opowiedz wcześniej, jak będą wyglądały święta: kto przyjedzie, gdzie będziecie i co będzie się działo.
• Przygotuj prosty plan dnia, np. z obrazkami, i zaznacz w nim także to, co będzie „potem”, np. powrót do domu.
• Spróbuj historyjki społecznej, czyli krótkiej opowieści ze zdjęciami lub rysunkami o tym, co się wydarzy i jak można się zachować.
• Obejrzyjcie zdjęcia osób i miejsc, które odwiedzicie.

Zadbaj o miejsce i czas na odpoczynek

• Ustal z gospodarzami spokojny pokój, do którego dziecko może się wycofać.
• Weź rzeczy, które pomagają się wyciszyć: ulubioną zabawkę, koc, książkę, a jeśli dziecko z nich korzysta – słuchawki wyciszające.
• Zaplanuj przerwy, zanim pojawi się przeciążenie, np. krótki spacer albo chwilę w ciszy.
• Ogranicz liczbę wizyt jednego dnia, a jeśli trzeba, skróć je.
• Tam, gdzie się da, przygaś migające lampki i ścisz muzykę.

Jedzenie przy świątecznym stole

• Nie zmuszaj do próbowania nowych potraw.
• Zadbaj, żeby na stole było coś, co dziecko zna i lubi. W razie potrzeby przynieś to ze sobą.
• Pozwól odejść od stołu wcześniej, jeśli długie siedzenie jest dla dziecka zbyt trudne.

Jeśli jedzenie na co dzień jest dla twojego dziecka dużym wyzwaniem, przeczytaj artykuł o wybiórczości pokarmowej.

Prezenty i niespodzianki

• Dla części dzieci niespodzianka oznacza stres. Możesz wcześniej powiedzieć, co jest w paczce, albo pozwolić otworzyć prezent później, w spokoju.
• Kilka prezentów łatwiej „przyjąć” niż górę paczek naraz.
• Zabawki grające i świecące warto wcześniej sprawdzić i w razie potrzeby wyciszyć.

Rozmowa z rodziną

• Uprzedź bliskich, czego dziecko potrzebuje i co może być dla niego trudne.
• Poproś, żeby nie zmuszać go do przytulania i całowania. Może przywitać się inaczej, np. machnięciem ręki.
• Wyjaśnij, że wyjście do innego pokoju to sposób na odpoczynek, a nie niegrzeczność.

Sylwester i fajerwerki

Nagłe, głośne wybuchy bywają szczególnie trudne. Opowiedz dziecku wcześniej, co się wydarzy, pozwól oglądać fajerwerki zza okna lub z większej odległości, a jeśli to potrzebne, zaplanujcie spokojny wieczór w domu. Słuchawki wyciszające mogą bardzo pomóc.

Gdy dojdzie do przeciążenia

Mimo przygotowań może się zdarzyć, że dziecko nie wytrzyma. Wtedy:

• ograniczcie bodźce: przejdźcie w ciche miejsce, przygaście światło;
• mów mało, spokojnie i powoli, bo w takim stanie długie tłumaczenia nie docierają;
• zadbaj o bezpieczeństwo dziecka i otoczenia;
• nie karz za wybuch – na rozmowę przyjdzie czas, gdy dziecko się uspokoi;
• daj sobie i dziecku prawo do wcześniejszego powrotu do domu.

O tym, jak odróżnić wybuch z przeciążenia od typowego dla wieku buntu, piszemy w artykule o napadach złości u dziecka.

Po świętach

Wracajcie do zwykłego rytmu stopniowo. Wiele dzieci potrzebuje kilku dni, żeby odpocząć po intensywnym czasie. Pamiętaj też o sobie – święta z dzieckiem, które potrzebuje dużo wsparcia, są wymagające także dla rodzica.

Wsparcie w Poradni Przystań

Jeśli przeciążenie bodźcami zdarza się często także w zwykłe dni, warto przyjrzeć się temu z bliska. W Poradni Przystań na warszawskiej Białołęce prowadzimy diagnozę i terapię integracji sensorycznej oraz diagnozę autyzmu, a także wspieramy rodziców w codziennym życiu z dzieckiem, które inaczej odbiera świat. O tym, jak pomagamy dzieciom z ADHD, przeczytasz na stronie diagnozy i wsparcia przy ADHD. Sygnały, które warto obserwować, opisujemy w artykule o zaburzeniach integracji sensorycznej.