Karmienie piersią boli, maluch długo ssie, cmoka, często się odrywa i wciąż wydaje się głodny. Albo trzylatek nie potrafi oblizać warg ani wystawić języka, a w przedszkolu słyszysz, że mówi niewyraźnie. W którymś momencie ktoś pyta: „a sprawdzaliście wędzidełko?”.

Wokół krótkiego wędzidełka jest dużo emocji i sprzecznych opinii. Wyjaśniamy, czym jest wędzidełko, jakie sygnały warto obserwować, kto je ocenia i dlaczego nie każde „krótkie” wędzidełko wymaga zabiegu.

Czym jest wędzidełko języka

Wędzidełko podjęzykowe to cienki fałd błony śluzowej, który łączy spód języka z dnem jamy ustnej. Ma je prawie każdy. O skróconym wędzidełku mówimy wtedy, gdy jest na tyle krótkie, grube lub tak przyczepione, że ogranicza ruchy języka.

Najważniejsze jest to, jak język się porusza, a nie samo to, jak wędzidełko wygląda. Dwoje dzieci z podobnym wędzidełkiem może funkcjonować zupełnie inaczej: jedno nie ma żadnych trudności, drugie ma kłopot z jedzeniem albo mówieniem.

Sygnały u niemowlęcia

• trudności z uchwyceniem i utrzymaniem piersi, częste odrywanie się;
• cmokanie lub kląskanie podczas ssania;
• bardzo długie lub bardzo częste karmienia, po których dziecko nadal wydaje się głodne;
• słabe przybieranie na wadze;
• ból i uszkodzenia brodawek u mamy mimo poprawionego przystawiania;
• mleko wyciekające kącikami ust, łykanie powietrza podczas jedzenia.

Te same objawy mogą mieć wiele innych przyczyn, np. technikę karmienia, wcześniactwo czy nieprawidłowe napięcie mięśniowe. Dlatego samo ich wystąpienie nie oznacza, że winne jest wędzidełko. Przy kłopotach z karmieniem piersią warto skorzystać też z pomocy doradcy laktacyjnego. Jeśli dziecko słabo przybiera na wadze, jak najszybciej skonsultuj je z pediatrą – tego sygnału nie warto odkładać.

Sygnały u starszego dziecka

• trudność z wysunięciem języka poza dolną wargę, uniesieniem go do górnych zębów lub oblizaniem warg;
• czubek języka przy wysuwaniu przybiera kształt serca;
• kłopoty z gryzieniem i żuciem, przesuwaniem jedzenia w buzi;
• trudności z głoskami, przy których język unosi się do góry, np. l, sz, ż, cz, dż czy r.

Pamiętaj, że głoski sz, ż, cz, dż i r dzieci opanowują zwykle najpóźniej, często dopiero w 5.–6. roku życia. U młodszego dziecka zastępowanie ich innymi głoskami (np. s, z, c, dz, l lub j) najczęściej mieści się w normie.

Wędzidełko to tylko jedna z możliwych przyczyn trudności z wymową. Często stoją za nimi np. mała sprawność języka i warg, nawyki takie jak długie ssanie smoczka czy oddychanie ustami albo kłopoty ze słuchem. Więcej piszemy o tym w artykule o seplenieniu i innych wadach wymowy.

Kto ocenia wędzidełko

Ocena polega nie tylko na obejrzeniu wędzidełka, ale przede wszystkim na sprawdzeniu, jak porusza się język i jak dziecko ssie, je i mówi. Zwykle robi to neurologopeda lub logopeda, a przy karmieniu piersią także doradca laktacyjny. Wędzidełko może obejrzeć również lekarz, np. pediatra. Jeśli specjalista uzna, że skrócone wędzidełko może utrudniać dziecku funkcjonowanie, zaleci konsultację lekarską. O ewentualnym zabiegu decyduje i wykonuje go lekarz.

Na wizycie u neurologopedy specjalista rozmawia z rodzicem o karmieniu, jedzeniu i mowie, ogląda buzię dziecka i w formie zabawy sprawdza, jak porusza się język. Nie trzeba się do niej specjalnie przygotowywać. O tym, czym różni się praca obu specjalistów, przeczytasz w artykule neurologopeda czy logopeda.

Czy wędzidełko zawsze trzeba podcinać

Nie zawsze. Jeśli język porusza się na tyle swobodnie, że dziecko dobrze je i mówi, zwykle nie ma powodu do zabiegu, nawet jeśli wędzidełko wygląda na krótkie. Czasem wystarczą ćwiczenia usprawniające język. Lekarz rozważa podcięcie wtedy, gdy wędzidełko wyraźnie ogranicza ruchy języka i utrudnia karmienie, jedzenie lub mowę.

Zabieg nie jest też „szybkim sposobem” na wadę wymowy. Po podcięciu język musi nauczyć się nowych ruchów, dlatego zwykle potrzebne są ćwiczenia z logopedą lub neurologopedą. O samym zabiegu i przygotowaniu do niego informuje lekarz, który go wykonuje.

Co możesz zrobić w domu

To wsparcie, a nie zamiennik oceny specjalisty:

• Obserwuj i notuj. Jak przebiegają karmienia, co dziecko je chętnie, a czego unika, z którymi głoskami ma kłopot. Krótkie nagranie z karmienia lub zabawy bardzo pomaga specjaliście.
• Nie oceniaj wędzidełka na podstawie zdjęć z internetu. Wygląd niewiele mówi o tym, jak język pracuje.
• Bawcie się buzią. U starszych dzieci sprawdzą się grymasy przed lustrem, oblizywanie warg, kląskanie językiem jak konik. Jeśli specjalista stwierdzi skrócone wędzidełko, dobierze konkretne ćwiczenia.
• Dawaj jedzenie o różnej konsystencji. Gryzienie i żucie, dostosowane do wieku i umiejętności dziecka, to naturalny trening dla języka i całej buzi.
• Nie poprawiaj na siłę. Zamiast prosić o powtarzanie słów, powtórz je poprawnie w swojej odpowiedzi.

Wsparcie w Poradni Przystań

Jeśli masz wątpliwości, czy wędzidełko utrudnia twojemu dziecku jedzenie lub mówienie, nie musisz zgadywać. W Poradni Przystań na warszawskiej Białołęce neurologopeda ocenia budowę i ruchomość języka, sposób ssania, jedzenia i mówienia, także u niemowląt. Jeśli to potrzebne, prowadzi ćwiczenia i podpowiada, do jakiego lekarza warto się zgłosić. Starszym dzieciom z trudnościami w wymowie pomagają też nasi logopedzi.