Chcesz skonsultować mowę dziecka, wpisujesz w wyszukiwarkę „logopeda” i nagle pojawia się drugie słowo: neurologopeda. Brzmi poważniej, więc rodzi się pytanie, czy to znaczy, że z dzieckiem jest coś „neurologicznie” nie tak. A może po prostu lepiej od razu iść do kogoś z dłuższym tytułem?

Spokojnie: wybór specjalisty to nie wyrok ani diagnoza. Wyjaśniamy, czym różnią się te dwie specjalizacje, z czym iść do którego z nich i co zrobić, jeśli nie wiesz, od kogo zacząć.

Kim jest logopeda

Logopeda zajmuje się rozwojem mowy i komunikacji oraz ich zaburzeniami. Ocenia, jak dziecko wymawia głoski, jak buduje zdania, jak rozumie mowę i jak sprawnie pracują jego język, wargi i żuchwa. Prowadzi terapię najczęstszych trudności, z którymi przychodzą rodzice przedszkolaków i młodszych uczniów, takich jak seplenienie czy brak głoski „r”.

Kim jest neurologopeda

Neurologopeda to logopeda z dodatkową specjalizacją z neurologopedii. Patrzy na mowę przez pryzmat układu nerwowego: szuka przyczyn trudności nie tylko w samej wymowie, ale też w pracy mózgu, odruchach, napięciu mięśni twarzy i jamy ustnej czy w sposobie oddychania i połykania. Dlatego pracuje także z najmłodszymi, często już od pierwszych dni życia, oraz z dziećmi, u których trudności mówienia wynikają z zaburzeń neurologicznych lub rozwojowych.

Z czym iść do logopedy

• Seplenienie i inne wady wymowy, np. zamiana „sz” na „s” czy „r” na „l” u dziecka, które poza tym rozwija się prawidłowo.
• Niewyraźna mowa przedszkolaka, który dużo mówi, ale nie wszystkie głoski wymawia poprawnie.
• Nieprawidłowe nawyki, np. wsuwanie języka między zęby przy mówieniu.
• Kontrola rozwoju mowy przed pójściem do szkoły.
• Wsparcie przy trudnościach w czytaniu i pisaniu związanych z mową.

Z czym iść do neurologopedy

• Trudności z karmieniem u niemowlęcia, np. problemy ze ssaniem piersi lub butelki, krztuszenie się, bardzo długie karmienia.
• Kłopoty z gryzieniem, żuciem i połykaniem, np. gdy dziecko długo przyjmuje tylko papki i nie radzi sobie z kawałkami. Jedzenie to naturalny trening mięśni, które później odpowiadają za mówienie.
• Wcześniactwo i trudny start, np. pobyt na oddziale intensywnej terapii noworodka.
• Diagnozy neurologiczne i genetyczne, np. mózgowe porażenie dziecięce czy zespół Downa.
• Brak mowy lub bardzo uboga mowa u dziecka około 2.–3. roku życia, szczególnie gdy dziecko słabo rozumie polecenia.
• Podejrzenie spektrum autyzmu lub innych trudności rozwojowych.
• Niepokojące zmiany, np. gdy dziecko zaczęło mówić, a potem przestało (regres mowy).
• Stale otwarta buzia, oddychanie przez usta, nadmierne ślinienie się utrzymujące się po okresie niemowlęcym.

Neurologopeda a logopeda – najważniejsze różnice

• Wiek: logopeda najczęściej pracuje z przedszkolakami i dziećmi szkolnymi, a neurologopeda także z niemowlętami i małymi dziećmi.
• Zakres: logopeda skupia się głównie na wymowie i komunikacji, a neurologopeda dodatkowo na podłożu neurologicznym, odruchach, jedzeniu, oddychaniu i połykaniu.
• Trudności: do logopedy trafiają zwykle dzieci z typowymi wadami wymowy, a do neurologopedy częściej te, u których trudności mają złożone przyczyny.

W praktyce obie specjalizacje często się przenikają. Neurologopeda może prowadzić także „zwykłą” terapię wymowy, a logopeda, który zauważy trudności o podłożu neurologicznym, pokieruje was do odpowiedniego specjalisty.

Nie wiesz, od kogo zacząć?

Kieruj się wiekiem dziecka i tym, co cię niepokoi:

• Jeśli masz niemowlę lub bardzo małe dziecko albo trudności dotyczą jedzenia, oddychania czy ogólnego rozwoju, zacznij od neurologopedy.
• Jeśli przedszkolak rozwija się prawidłowo, dużo mówi, ale niektóre głoski wymawia nieprawidłowo, zwykle wystarczy logopeda.
• Jeśli masz wątpliwości, po prostu zadzwoń do poradni i opisz sytuację. Pomożemy dobrać specjalistę.

Najważniejsze, żeby nie czekać zbyt długo. Zasada „poczekajmy, samo przejdzie” bywa kosztowna, bo wczesne wsparcie jest zwykle krótsze i skuteczniejsze.

Jak wygląda pierwsza wizyta

Pierwsze spotkanie zaczyna się od rozmowy o rozwoju dziecka: przebiegu ciąży i porodu, karmieniu, pierwszych słowach, chorobach i nawykach. Specjalista obserwuje dziecko w zabawie, sprawdza budowę i ruchomość języka, warg i podniebienia, sposób oddychania oraz to, jak dziecko rozumie i używa mowy. U niemowląt ocenia także odruchy związane z ssaniem i połykaniem. Warto zabrać ze sobą dokumentację medyczną, a u starszych dzieci krótkie nagranie tego, jak mówią w domu.

Co możesz zrobić w domu

Niezależnie od tego, do którego specjalisty traficie, możesz wspierać mowę dziecka na co dzień. To wsparcie, a nie zamiennik terapii:

• Dużo rozmawiaj i nazywaj. Opisuj, co robicie: „Teraz myjemy rączki, woda jest ciepła”.
• Czytaj codziennie, nawet niemowlęciu. Pokazuj obrazki i nazywaj je.
• Pozwól dziecku gryźć i żuć. Wprowadzaj kawałki jedzenia zgodnie z wiekiem, zamiast długo podawać tylko papki.
• Ogranicz smoczek, szczególnie w ciągu dnia i po 1. roku życia.
• Dbaj o oddychanie nosem. Przy częstych katarach i chrapaniu skonsultuj dziecko z laryngologiem.
• Nie poprawiaj na siłę. Zamiast „powiedz ładnie”, powtórz słowo poprawnie w naturalnej rozmowie.
• Ogranicz ekrany. Rozmowa z człowiekiem rozwija mowę o wiele lepiej niż bajka.

Wsparcie w Poradni Przystań

W Poradni Przystań na warszawskiej Białołęce pracują zarówno logopedzi, jak i neurologopedzi, więc nie musisz samodzielnie rozstrzygać, do kogo się zgłosić. Wystarczy, że opiszesz, co cię niepokoi, a pomożemy wybrać specjalistę. Więcej informacji znajdziesz na stronach neurologopedy i logopedy. Jeśli dziecko mówi mało lub późno zaczęło mówić, przeczytaj też artykuł o opóźnionym rozwoju mowy.