Na placu zabaw rówieśnik twojego dziecka już chodzi, a twoje wciąż raczkuje. Córka koleżanki mówi zdaniami, a twój syn dopiero kilkoma słowami. Porównania przychodzą same, a z nimi pytanie: czy wszystko jest w porządku?

Każde dziecko rozwija się we własnym tempie i rozrzut „normy” jest naprawdę szeroki. Są jednak orientacyjne kamienie milowe, czyli umiejętności, które większość dzieci osiąga w określonym wieku. Zebraliśmy je w jednym miejscu, żeby łatwiej było spokojnie obserwować rozwój dziecka i wiedzieć, kiedy warto skonsultować się ze specjalistą.

Jak czytać kamienie milowe

• To orientacyjne granice, a nie sprawdzian. Poniższe umiejętności osiąga większość dzieci do podanego wieku. Wiele dzieci robi to wcześniej.
• Liczy się kierunek. Ważniejsze od pojedynczej umiejętności jest to, czy dziecko stale robi postępy.
• U wcześniaków do około 2. roku życia bierze się pod uwagę wiek skorygowany, czyli liczony od planowanego terminu porodu.
• Utrata umiejętności zawsze jest sygnałem do konsultacji, w każdym wieku.

Pierwszy rok życia

Około 2. miesiąca

• Uśmiecha się w odpowiedzi na uśmiech i głos rodzica.
• Leżąc na brzuchu, unosi na chwilę główkę.
• Reaguje na głośne dźwięki, uspokaja się, gdy się go przytula lub do niego mówi.

Około 6. miesiąca

• Gaworzy, śmieje się, „odpowiada” dźwiękami, gdy się do niego mówi.
• Sięga po zabawki i wkłada je do buzi.
• Przekręca się z brzucha na plecy, stabilnie trzyma głowę.
• Rozpoznaje bliskie osoby.

Około 9. miesiąca

• Siedzi bez podparcia.
• Reaguje na swoje imię.
• Powtarza sylaby, np. „ma-ma”, „ba-ba”.
• Może niepokoić się przy obcych i przy rozstaniu z rodzicem.

Około 12. miesiąca

• Podciąga się do stania, chodzi przy meblach.
• Macha „pa, pa”, wskazuje lub pokazuje, czego chce.
• Mówi pierwsze słowo ze znaczeniem, np. „mama”, „tata”.
• Chwyta drobne przedmioty kciukiem i palcem wskazującym.

Od roku do trzech lat

Około 18. miesiąca

• Chodzi samodzielnie.
• Mówi kilka słów, rozumie proste polecenia.
• Wskazuje palcem, żeby pokazać coś ciekawego.
• Naśladuje codzienne czynności, np. „karmi” misia.

Około 2. roku

• Biega, kopie piłkę, wchodzi po schodach z pomocą.
• Łączy dwa słowa, np. „mama daj”, „tata auto”.
• Pokazuje części ciała i obrazki w książeczce, gdy się o nie zapyta.
• Interesuje się innymi dziećmi, choć częściej bawi się obok nich niż z nimi.

Około 3. roku

• Mówi krótkimi zdaniami, zadaje pytania „co to?”, „gdzie?”.
• Obce osoby rozumieją dużą część tego, co mówi.
• Bawi się „na niby”, np. gotuje obiad dla lalek.
• Zaczyna bawić się z innymi dziećmi, próbuje czekać na swoją kolej.
• Rysuje kółko, gdy ktoś mu to pokaże.

Wiek przedszkolny

Około 4. roku

• Opowiada, co się wydarzyło, mówi dłuższymi zdaniami.
• Rysuje prostego człowieka, tzw. głowonoga.
• Łapie dużą piłkę, jeździ na rowerku trójkołowym lub biegowym.
• Bawi się z dziećmi w zabawy tematyczne, np. w dom czy w sklep.
• Coraz częściej potrafi nazwać swoje emocje.

Około 5.–6. roku

• Opowiada historie z początkiem, środkiem i końcem.
• Wymawia większość głosek poprawnie, a do 6. roku życia zwykle także „r” i głoski szumiące.
• Skacze na jednej nodze, zapina guziki, coraz sprawniej posługuje się nożyczkami i kredkami.
• Przestrzega prostych zasad gry, potrafi przegrać i poczekać na swoją kolej.
• Coraz lepiej radzi sobie z emocjami i zaczyna rozumieć uczucia innych.

Gotowość do nauki w szkole to osobny, szerszy temat, o którym piszemy w artykule o gotowości szkolnej.

Kiedy skonsultować rozwój dziecka ze specjalistą

• Dziecko traci umiejętności, które już miało, np. przestaje mówić słowa lub reagować na imię.
• Około 12. miesiąca nie gaworzy, nie wskazuje i nie reaguje na imię.
• Około 18. miesiąca nie chodzi samodzielnie albo nie mówi żadnych słów.
• Około 2. roku nie łączy dwóch słów i nie naśladuje prostych czynności.
• Rzadko nawiązuje kontakt wzrokowy, nie interesuje się ludźmi.
• Wyraźnie częściej używa jednej strony ciała lub porusza się bardzo nieharmonijnie.
• Około 3. roku jego mowę rozumieją tylko najbliżsi.
• Masz poczucie, że coś jest nie tak, nawet jeśli nie potrafisz tego nazwać.

Twoja intuicja jest ważna. Konsultacja nie oznacza diagnozy. Często kończy się uspokojeniem i konkretnymi wskazówkami, a jeśli wsparcie jest potrzebne, wcześnie rozpoczęta pomoc przynosi najlepsze efekty.

Co możesz zrobić, żeby wspierać rozwój dziecka

• Rozmawiaj, czytaj i śpiewaj od pierwszych dni życia. To najlepszy trening mowy.
• Daj dziecku przestrzeń do ruchu. Czas na podłodze, na brzuchu, na placu zabaw rozwija ciało i mózg.
• Bawcie się razem, podążając za zainteresowaniami dziecka.
• Ogranicz ekrany, szczególnie u najmłodszych dzieci.
• Pozwalaj na samodzielność: jedzenie łyżką, ubieranie się, sprzątanie zabawek.
• Nazywaj emocje, swoje i dziecka. To podstawa radzenia sobie z nimi w przyszłości.
• Nie porównuj z innymi dziećmi, tylko z tym, co twoje dziecko potrafiło miesiąc czy pół roku temu.

Wsparcie w Poradni Przystań

Jeśli masz wątpliwości, czy twoje dziecko rozwija się prawidłowo, nie musisz czekać do bilansu u pediatry. W Poradni Przystań na warszawskiej Białołęce psycholodzy, logopedzi, neurologopedzi, fizjoterapeuci i terapeuci integracji sensorycznej mogą wspólnie spojrzeć na rozwój dziecka z różnych stron. Więcej informacji znajdziesz na stronie oferty psychologa. Jeśli niepokoi cię przede wszystkim mowa, przeczytaj artykuł o opóźnionym rozwoju mowy, a jeśli ruch, artykuł o tym, kiedy skonsultować dziecko z fizjoterapeutą.